Kolekcje płyt CD borykają się z dziwną epidemią — płyty w tajemniczy sposób pękają i rozpadają się na kawałki

Płyty CD i DVD są już narażone na długotrwałą utratę danych spowodowaną takimi problemami, jak „bit rot” i „laser rot”. Obecnie kolekcjonerzy płyt optycznych stoją w obliczu kolejnego potencjalnego zagrożenia: niektóre płyty optyczne mogą ulec fizycznemu pęknięciu lub rozbiciu po kontakcie z niektórymi chemicznymi środkami czyszczącymi lub oparami pochodzącymi z materiałów, w których są przechowywane.

Problem ten zyskał ostatnio szerszy rozgłos po tym, jak liczni kolekcjonerzy płyt optycznych na platformie X udostępnili zdjęcia płyt CD, które pękły lub rozpadły się na kawałki, mimo że nie wykazywały żadnych widocznych oznak fizycznego uszkodzenia. Zgodnie z dyskusją przyczyną tych uszkodzeń mogła być degradacja podłoża z poliwęglanu — warstwy tworzywa sztucznego stanowiącej korpus płyty CD.

W jednym z przypadków kolekcjoner poinformował, że płyta CD pękła podczas delikatnego czyszczenia i polerowania. Uszkodzenie przypisano pękaniu poliwęglanu pod wpływem działania rozcieńczonego roztworu czyszczącego. Nie było to zwykłe zużycie związane z upływem czasu – substancje chemiczne mogły osłabić tworzywo sztuczne do tego stopnia, że nagle uległo pęknięciu.

Inny, poważniejszy przypadek wydaje się mieć inną przyczynę. Płyta CD przechowywana w wyściełanym pianką etui ochronnym została znaleziona w wielu kawałkach. Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez użytkowników niektóre rodzaje pianki poliuretanowej mogą z upływem czasu uwalniać związki zawierające amoniak. W zamkniętym etui substancje te mogą się gromadzić i potencjalnie osłabiać, powodować powstawanie rys lub pęknięć w podłożu z poliwęglanu płyty optycznej.

Dokładne przyczyny uszkodzeń pozostają niejasne. Przedstawione wyjaśnienia opierają się w dużej mierze na obserwacjach, a nie na kontrolowanych testach, dlatego byłoby zbyt wcześnie, aby stwierdzić, że środki czyszczące lub wyściółka z pianki są bez wątpienia odpowiedzialne za każdy tego typu przypadek. Niemniej jednak mechanizm chemiczny leżący u podstaw tego zjawiska jest prawdopodobny. Niektóre agresywne rozpuszczalniki, w tym aceton i benzen, mogą uszkadzać poliwęglan, natomiast długotrwałe narażenie na działanie mniej agresywnych substancji chemicznych może również przyczyniać się do powstawania pęknięć w pewnych warunkach.

Płyty CD mogą być szczególnie podatne na tego rodzaju uszkodzenia, ponieważ składają się z jednej warstwy poliwęglanu. Płyty DVD wykorzystują dwie warstwy poliwęglanu połączone klejem, co sprawia, że są mniej podatne na ten konkretny rodzaj uszkodzenia podłoża opisany w omawianych przypadkach.

W każdym razie stanowi to kolejny problem, który dołącza do i tak już długiej listy zagrożeń, przed którymi stoją fizyczne nośniki optyczne. Płyty CD i DVD mogą również ulegać procesom „bit rot” i „laser rot”, w których warstwa odbijająca ulega degradacji z powodu utleniania, zanieczyszczeń lub ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. W przypadku płyt DVD może dodatkowo dochodzić do rozwarstwienia kleju między dwiema warstwami poliwęglanu.

Najnowsze przypadki mają szczególne znaczenie dla kolekcjonerów starych gier, oprogramowania, muzyki i innych archiwów cyfrowych. Płyty optyczne są często przechowywane przez dziesiątki lat jako kopie zapasowe lub archiwa historyczne, jednak ich trwałość fizyczna nie gwarantuje, że dane pozostaną dostępne w nieskończoność. W celu długoterminowej konserwacji najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zatem niepoleganie wyłącznie na jednej kopii płyty optycznej. Proszę nie zapomnieć o tworzeniu kopii zapasowych!